Kompensator do fotowoltaiki dobiera się na zakres regulacji w obie strony i na zmienność w czasie, a nie na jedną wartość mocy biernej z faktury. Instalacja z własnym źródłem potrafi w ciągu doby przejść od nadmiaru indukcyjnego do pojemnościowego, więc urządzenie musi obsłużyć oba stany.
Poradniki doborowe opisują zwykle zakład bez własnego źródła i dokładają do tego akapit o fotowoltaice. Przy PV zmieniają się jednak trzy rzeczy naraz. Zmienia się kierunek przepływu mocy biernej, tempo jej zmian oraz to, co w ogóle widzi układ pomiarowy sterujący regulatorem.
Poniżej rozkładamy te trzy różnice na kryteria doboru, porównujemy dławik, baterię kondensatorów i układ energoelektroniczny pod kątem instalacji z PV, pokazujemy sposób liczenia mocy układu oraz miejsce wpięcia przekładników. Jeśli dopiero szukasz przyczyny opłaty, zacznij od tekstu o tym, skąd w instalacji z fotowoltaiką bierze się moc bierna.
|
Czym dobór kompensatora do fotowoltaiki różni się od doboru bez PV
Dobór kompensatora do fotowoltaiki różni się od doboru w zakładzie bez własnego źródła trzema rzeczami – kierunkiem mocy biernej, tempem jej zmian i miejscem, w którym da się ją zmierzyć. Każda z nich przekłada się na inny parametr zamawianego urządzenia, dlatego różnicy nie da się załatwić dopiskiem „instalacja z PV” w zapytaniu ofertowym.
Punktem wyjścia jest ta sama fizyka. Współczynnik mocy to iloraz mocy czynnej i pozornej, czyli cos φ = P/S, a moc bierna dla przebiegu sinusoidalnego o częstotliwości sieci 50 Hz wynosi Q = U·I·sin φ. W zakładzie bez własnego źródła znak tego przesunięcia jest przez większość czasu jeden, bo nadaje go park maszynowy z silnikami i transformatorami. Urządzenie kompensujące ma wtedy jedno zadanie i jeden kierunek pracy.
Instalacja fotowoltaiczna wprowadza do tego układu drugi, niezależny podmiot. Falownik pracuje według nasłonecznienia, a nie według harmonogramu produkcji, i pozostaje przyłączony do sieci również wtedy, gdy hala stoi. W praktyce oznacza to, że bilans mocy biernej w punkcie przyłączenia zmienia się w ciągu doby zarówno co do wartości, jak i co do znaku.
| Kryterium doboru | Zakład bez własnego źródła | Zakład z instalacją PV |
|---|---|---|
| Kierunek mocy biernej | przez większość czasu jeden, indukcyjny | zmienny w ciągu doby, z okresami przewagi pojemnościowej |
| Tempo zmian | idzie za harmonogramem pracy maszyn | dochodzi zmienność generacji, niezależna od pracy zakładu |
| Co musi widzieć pomiar | prąd odbiorów zasilanych z rozdzielnicy | sumę prądu odbiorów i falownika w punkcie przyłączenia |
| Stan przy postoju zakładu | układ w praktyce nie pracuje | falownik pozostaje w sieci, więc bilans nadal istnieje |
Wniosek doborowy jest prosty. W zakładzie bez PV pytasz przede wszystkim o moc urządzenia, a przy fotowoltaice najpierw o zakres i kierunek regulacji, a dopiero potem o wartość w kvar.
Kiedy wystarczy sam falownik, a kiedy potrzebne jest osobne urządzenie
Sam falownik wystarczy tylko wtedy, gdy nadmiar mocy biernej pochodzi z niego, ponieważ koryguje wyłącznie własną składową i tylko wtedy, gdy pozostaje podłączony do sieci. To pierwsze pytanie, jakie warto zadać przed wyceną jakiegokolwiek urządzenia, bo najtańsze rozwiązanie bywa już zainstalowane.
Regulacja współczynnika mocy w falowniku ma jednak cenę, o której rzadko mówi się wprost. Moc czynna i bierna dzielą tę samą moc pozorną urządzenia, zgodnie z zależnością S² = P² + Q². Falownik ma znamionową moc pozorną wyrażoną w kVA, więc każdy kvar przeznaczony na regulację zajmuje część tego samego budżetu. Przy pracy blisko mocy znamionowej, czyli dokładnie w godzinach najlepszej produkcji, regulacja odbywa się kosztem energii czynnej oddawanej do sieci.
Sposób ustawienia współczynnika mocy w falowniku opisujemy osobno, w tekście o tym, jak wygląda nastawa współczynnika mocy falownika. Tutaj interesuje nas wyłącznie granica tej metody, bo to ona decyduje o zakupie sprzętu.
Osobne urządzenie staje się potrzebne w czterech sytuacjach.
- Źródło nadwyżki leży poza falownikiem. Silniki, transformator i długie linie kablowe wnoszą własną składową, której falownik nie obejmuje żadną nastawą.
- Nadwyżka pojawia się, gdy falownik nie pracuje. Po zmroku i przy postoju zakładu nastawa nie ma czego regulować, a pozycja rozliczeniowa dalej narasta.
- Wymagany zakres regulacji przekracza zapas mocy pozornej. W godzinach pełnej produkcji budżet kVA jest zajęty przez moc czynną, więc realny zakres regulacji jest wtedy najmniejszy.
- Instalacja ma kilka falowników. Nastawa każdego z osobna odnosi się do jego własnych zacisków, a rozliczenie dotyczy jednego punktu przyłączenia.
Dlaczego przy fotowoltaice częściej wychodzi kompensacja pojemnościowa
Instalacja z fotowoltaiką częściej niż zakład bez własnego źródła wymaga zdejmowania mocy biernej pojemnościowej zamiast dokładania indukcyjnej, a rozporządzenie taryfowe rozlicza tę pierwszą jako nadwyżkę ponad współczynnik tgφ równy zeru. To zmienia charakter zadania, bo urządzenie ma tu odejmować, a nie dodawać.
Wg rozporządzenia taryfowego (Dz.U. 2026 poz. 1182, § 52 ust. 3 pkt 2), stan na 8 września 2026 r., opłacie podlega ponadumowne wprowadzanie energii biernej określone jako nadwyżka tej energii ponad ilość odpowiadającą wartości współczynnika tgφ = 0. To osobna kategoria rozliczeniowa niż niedokompensowanie, choć w rozmowie handlowej obie bywają nazywane po prostu poborem. Ten sam paragraf w ust. 1 pkt 3 zalicza do ponadumownego poboru także pojemnościowy współczynnik mocy, czyli przekompensowanie, zarówno przy poborze energii czynnej, jak i przy braku takiego poboru.
Dla doboru urządzenia ma to jedną konsekwencję. Skoro pozycja na rachunku powstaje również wtedy, gdy zakład nic nie pobiera, układ kompensacji musi działać w okresach, w których dawniej po prostu stał. Odwraca się też kierunek działania samego urządzenia. Nadmiar indukcyjny znoszą kondensatory energetyczne, natomiast nadmiar pojemnościowy trzeba zrównoważyć elementem indukcyjnym, czyli dławikiem, i to on chroni instalację przed przekompensowaniem.
Skąd bierze się sama składowa pojemnościowa i jak wygląda w instalacji firmowej, rozkładamy w tekście o tym, czym jest energia bierna pojemnościowa. Dla doboru wystarczy zapamiętać rozróżnienie fazowe. W odbiorniku pojemnościowym prąd wyprzedza napięcie, a w indukcyjnym jest wobec niego opóźniony.
Dlaczego bateria kondensatorów bywa przy fotowoltaice złym wyborem
Bateria kondensatorów wytwarza moc bierną pojemnościową, więc w instalacji, która ma jej nadmiar, dokłada się do problemu zamiast go rozwiązywać. To pomyłka łatwa do popełnienia, bo bateria kondensatorów jest w tej niszy urządzeniem domyślnym, kojarzonym z każdą kompensacją.
Mechanizm nie ma w sobie nic subtelnego. Kondensator energetyczny służy do kompensacji mocy biernej indukcyjnej, czyli dokłada do bilansu składową pojemnościową. Jeżeli licznik pokazuje pozycję za wprowadzanie energii biernej, dołożenie kolejnego źródła tej samej składowej powiększa dokładnie tę wielkość, którą operator rozlicza.
Typowy scenariusz wygląda tak. Bateria została dobrana przed montażem fotowoltaiki, do profilu z przewagą indukcyjną, i przez lata pracowała poprawnie. Po uruchomieniu instalacji PV pobór energii czynnej w godzinach produkcji spadł, bilans mocy biernej przesunął się w stronę pojemnościową, a automatyka nie ma jak zejść poniżej pierwszego załączonego stopnia. Urządzenie działa zgodnie ze swoją konstrukcją i jednocześnie pogłębia pozycję na fakturze.
Warto przy tym rozdzielić dwie rzeczy, które łatwo pomylić. Wg katalogu PKN, stan na 16 sierpnia 2026 r., normą wyrobu dla tej klasy urządzeń jest PN-EN IEC 61921:2026-07, dotycząca baterii kondensatorów niskiego napięcia do poprawy współczynnika mocy, która zastąpiła wycofaną PN-EN 61921:2005. Norma opisuje wyrób i wymagania stawiane samej baterii. Nie rozstrzyga natomiast, czy ten wyrób pasuje do profilu Twojej instalacji, bo to jest pytanie doborowe, a nie wyrobowe.
Czy przy fotowoltaice bateria kondensatorów zawsze wymaga dławików?
Nie ma tu odpowiedzi „zawsze”, bo rozstrzyga pomiar, natomiast pod jedną nazwą kryją się dwa różne urządzenia. Dławik antyharmoniczny chroni kondensatory przed skutkami odkształcenia prądu i dobiera się go do widma harmonicznych. Dławik kompensacyjny zdejmuje z bilansu moc bierną pojemnościową i dobiera się go do nadwyżki, którą rozlicza operator. Przy instalacji z falownikami oba tematy potrafią wystąpić naraz, a każdy wymaga innego pomiaru. Dodatkową ostrożność narzuca stan wiedzy o samej wielkości, bo dla przebiegów odkształconych istnieje kilka konkurujących definicji mocy biernej i żadna nie została przyjęta przez całą społeczność techniczną. Pełną procedurę, jeżeli po analizie zostaje jednak bateria, opisaliśmy w tekście o tym, jak wygląda dobór baterii kondensatorów.
Dławik, bateria kondensatorów czy urządzenie energoelektroniczne – co pasuje do instalacji z PV
Wybór między dławikiem, baterią kondensatorów a układem energoelektronicznym rozstrzyga jedno pytanie – w którą stronę i jak szybko musi działać regulacja. Moc urządzenia jest wtedy konsekwencją odpowiedzi, a nie punktem wyjścia.
Cztery rozwiązania różnią się nie klasą jakości, lecz zakresem zadania. Dwa pierwsze obsługują jeden kierunek, trzecie łączy je pod wspólnym regulatorem, czwarte realizuje oba kierunki jednym torem energoelektronicznym.
| Układ | Co zdejmuje z bilansu | Jak reguluje | Kiedy pasuje przy PV |
|---|---|---|---|
| Bateria kondensatorów ze stopniami stycznikowymi | nadmiar indukcyjny | skokowo, całymi stopniami | gdy mimo instalacji PV bilans pozostaje indukcyjny przez całą dobę |
| Dławik kompensacyjny, stały lub stopniowany | nadmiar pojemnościowy | zależnie od wykonania, zwykle skokowo | gdy nadwyżka pojemnościowa jest powtarzalna i przewidywalna w czasie |
| Układ łączony pod jednym regulatorem | oba kierunki | skokowo, w obu kierunkach | gdy doba dzieli się na wyraźne okresy o przeciwnym charakterze |
| Urządzenie energoelektroniczne typu SVG | oba kierunki | płynnie, bez podziału na stopnie | gdy kierunek i wartość zmieniają się często oraz szybko |
Sama zasada działania układu pojemnościowego i jego wykonania opisaliśmy w tekście o tym, czym jest kompensator mocy biernej pojemnościowej, a budowę i możliwości toru energoelektronicznego w artykule o tym, czym jest kompensator SVG. Przy doborze do fotowoltaiki liczy się z nich jedna cecha praktyczna. Urządzenie energoelektroniczne pokrywa zakres od mocy biernej pojemnościowej do indukcyjnej bez przełączania stopni, więc nie wymaga przewidzenia z góry, w którym momencie doby bilans zmieni znak.
Dlaczego przy fotowoltaice liczy się szybkość regulacji i praca w obie strony
Przy fotowoltaice regulacja musi nadążać za zmianą generacji i działać także wtedy, gdy zakład nie pracuje, dlatego kryterium szybkości waży tu więcej niż w instalacji bez własnego źródła. To drugi, obok kierunku, parametr, który realnie różnicuje oferty.
Zmienność bierze się z pogody, a nie z harmonogramu. Przejście chmury zmienia moc czynną oddawaną przez falownik szybciej, niż zmienia się obciążenie typowej hali, a układ przełączający całe stopnie kondensatorów dokłada każdą porcję mocy biernej z opóźnieniem wobec tej zmiany. Konsekwencją nie jest awaria, tylko naprzemienne niedokompensowanie i przekompensowanie, czyli dwie pozycje rozliczeniowe zamiast jednej. Samo porównanie sposobów regulacji rozłożyliśmy w tekście o tym, czym różni się regulacja stała, stycznikowa i dynamiczna.
Drugą połowę problemu tworzą godziny bez produkcji. Falownik pozostaje przyłączony do sieci również nocą i w weekend, a układ kompensacji dobrany wyłącznie do godzin pracy zakładu w tym czasie nie reaguje. Dlatego przy PV pytanie „co robi układ, gdy zakład stoi” jest częścią specyfikacji, a nie ciekawostką.
Szybkość ma też umocowanie rozliczeniowe. Rozporządzenie taryfowe (Dz.U. 2026 poz. 1182, § 52 ust. 7), stan na 8 września 2026 r., przewiduje, że w uzasadnionych przypadkach, gdy występują szybkozmienne obciążenia mocą bierną, rozliczenia ponadumownego poboru energii biernej ponad wartość współczynnika tgφ₀ dokonuje się na podstawie bezpośredniego pomiaru nadwyżki energii biernej. Innymi słowy uśrednienie po okresie rozliczeniowym nie jest gwarantowanym parasolem dla instalacji o silnie zmiennym profilu.
Jak fotowoltaika zmienia obliczenie mocy układu kompensacji
Moc układu przy fotowoltaice liczy się osobno dla stanu z generacją i bez niej, ponieważ średnia z okresu rozliczeniowego uśrednia dwa przeciwne stany do wartości, która w instalacji nie występuje. Sam wzór na moc kompensacji pozostaje ten sam co zawsze, zmienia się zestaw danych, które się do niego podstawia.
Punktem odniesienia jest definicja z aktu. Rozporządzenie taryfowe (Dz.U. 2026 poz. 1182, § 52 ust. 5), stan na 8 września 2026 r., określa wartość współczynnika tgφ jako iloraz energii biernej pobranej całodobowo lub w strefach czasowych, w których prowadzona jest kontrola poboru, wyrażonej w Mvarh lub kvarh, oraz energii czynnej pobranej w tym samym ujęciu, wyrażonej w MWh lub kWh. Wartość umowną tego współczynnika przyjmuje się w wysokości tgφ₀ = 0,4, chyba że indywidualna ekspertyza uzasadnia wprowadzenie niższej wartości, przy czym nie może być ona niższa od 0,2. Jeżeli nie określono jej w warunkach przyłączenia ani w umowie, do rozliczeń przyjmuje się 0,4.
W tej definicji tkwi pułapka doborowa. Fotowoltaika obniża energię czynną pobraną z sieci, czyli mianownik tego ilorazu, więc wskaźnik odczytany z faktury sprzed montażu instalacji przestaje opisywać ten sam obiekt. Ogólną procedurę, wraz ze wzorem na wymaganą moc kompensacji, opisaliśmy w tekście o tym, jak wygląda ogólna procedura doboru kompensatora. Przy instalacji z PV nakładamy na nią cztery poprawki.
- Podziel dobę na stan z generacją i bez niej. Dwa stany opisuje się osobno, bo mają inny kierunek i inną wartość szczytową.
- Dla każdego stanu weź wartość szczytową, nie średnią. Uśrednienie dwóch przeciwnych znaków daje liczbę mniejszą od obu i niepotrzebną nikomu.
- Zakres regulacji licz jako sumę obu potrzeb, nie ich różnicę. Urządzenie musi pokryć osobno nadmiar indukcyjny i osobno pojemnościowy.
- Sprawdź, czy kontrola poboru jest prowadzona całodobowo, czy w strefach. To rozstrzyga, które godziny w ogóle wchodzą do rozliczanego wskaźnika, a więc i do doboru.
Dane do tych czterech kroków pochodzą z rejestrów licznika lub z pomiaru analizatorem przez pełną dobę roboczą i pełną dobę wolną. Faktura jest tu punktem startu, nie źródłem profilu.
Gdzie wpiąć układ i co musi widzieć przekładnik przy generacji rozproszonej
Regulator steruje na podstawie prądu, który mierzy, więc przy własnym źródle o wyniku przesądza miejsce wpięcia przekładników, a nie sama klasa urządzenia. Poprawnie dobrany kompensator potrafi dawać niepełny efekt wyłącznie z powodu tego, co dociera do jego wejścia pomiarowego.
W instalacji bez własnego źródła sprawa jest prosta, bo prąd płynie w jedną stronę i przekładniki obejmujące zasilanie rozdzielnicy widzą całość zjawiska. Przy generacji rozproszonej część prądu wchodzi do instalacji od strony falownika. Jeżeli przekładniki obejmują tylko pole odbiorcze, regulator pracuje na obrazie odbiorów bez udziału falownika. Jeżeli obejmują wyłącznie tor falownika, dzieje się odwrotnie. W obu przypadkach urządzenie reguluje poprawnie i jednocześnie do niewłaściwej wielkości.
Punktem odniesienia jest układ pomiarowy operatora. Skoro opłata powstaje z wielkości zmierzonych w miejscu rozliczenia, bilans mocy biernej ocenia się w punkcie przyłączenia, a nie na wybranym polu rozdzielnicy. To także powód, dla którego przy fotowoltaice punktem odniesienia jest poziom centralny. Spośród trzech znanych poziomów kompensacji, czyli indywidualnego, grupowego i centralnego, tylko ostatni obejmuje sumę odbiorów i własnego źródła.
Znaczenie ma również kierunek wpięcia przekładników, ponieważ przy eksporcie mocy czynnej prąd w punkcie przyłączenia płynie w obie strony, a od zwrotu zależy interpretacja znaku przez regulator. Ramy formalne dla tej części instalacji dają normy przyłączeniowe. Zgodnie z katalogiem PKN, stan na 16 sierpnia 2026 r., wymagania dla instalacji wytwórczych przeznaczonych do równoległego przyłączania do publicznych sieci dystrybucyjnych opisują PN-EN 50549-1:2019-02 z A1:2024-08 dla sieci nN oraz PN-EN 50549-2:2019-04 z A1:2024-08 dla sieci SN. Konkretne wymagania wobec pracy Twojej instalacji z zadanym współczynnikiem mocy wynikają jednak z warunków przyłączenia wydanych przez operatora i to je bierze się do specyfikacji.
Praktyczny wniosek dotyczy zmian w rozdzielnicy. Schemat wpięcia przekładników, ich przekładnia i kierunek są elementem projektu układu kompensacji. Po dołożeniu nowego pola, przepięciu odbiorów albo rozbudowie instalacji PV trzeba do tego schematu wrócić, zanim ktokolwiek zacznie szukać winy w samym urządzeniu.
Kiedy kompensator do fotowoltaiki się nie opłaca
Kompensator do fotowoltaiki nie opłaca się wtedy, gdy nie ma pozycji rozliczeniowej do obniżenia albo gdy nadwyżkę da się usunąć nastawą i automatyką, której nikt jeszcze nie ruszył. Sprawdzenie tych trzech sytuacji zajmuje mniej czasu niż zebranie ofert.
- Odbiorca nie jest rozliczany z energii biernej. Wg rozporządzenia taryfowego (Dz.U. 2026 poz. 1182, § 52 ust. 2), stan na 8 września 2026 r., rozliczeniami za pobór energii biernej objęci są odbiorcy zasilani z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia, a odbiorcy zasilani z sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV mogą być nimi objęci. W gospodarstwie domowym na taryfie G licznik mierzy wyłącznie moc czynną, więc nie powstaje pozycja, którą kompensacja mogłaby obniżyć.
- Nadwyżkę usuwa nastawa albo istniejąca automatyka. Zanim kupisz urządzenie, sprawdź zakres pracy falownika oraz to, czy regulator zainstalowanej baterii nadal odpowiada profilowi sprzed montażu PV.
- Pomiar nie rozdziela źródeł. Bez rozkładu dobowego kupujesz urządzenie do problemu, którego nie nazwano, a przy dwóch przeciwnych kierunkach łatwo trafić w niewłaściwy.
Koszt takiego układu opisujemy wyłącznie przez czynniki, bo bez zmierzonego profilu każda kwota jest wyceną założeń. Rośnie on wraz z wymaganym zakresem regulacji, liczbą obsługiwanych kierunków, sposobem regulacji oraz wymaganiami wobec pracy przy odkształconym prądzie. Te same cztery pozycje decydują o tym, czy wykonawca w ogóle jest w stanie policzyć ofertę bez odwiedzenia rozdzielnicy. Dobór urządzenia dla konkretnej instalacji z fotowoltaiką, wraz z przypadkami, w których wychodzi kompensacja pojemnościowa, opisuje Broinstal.
FAQ – Najczęstsze pytania o kompensator do fotowoltaiki
Czy do fotowoltaiki potrzebny jest kompensator mocy biernej?
Zależy od tego, czy odbiorca jest rozliczany z energii biernej i czy nadwyżki nie da się usunąć nastawą falownika. Wg rozporządzenia taryfowego (Dz.U. 2026 poz. 1182, § 52 ust. 2), stan na 8 września 2026 r., rozliczeniami objęci są odbiorcy z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia, a odbiorcy z sieci do 1 kV mogą być nimi objęci. Przy instalacji z PV najczęstszą pozycją jest ponadumowne wprowadzanie energii biernej, rozliczane jako nadwyżka ponad tgφ = 0.
Jaki kompensator do fotowoltaiki wybrać, dławik, baterię kondensatorów czy układ energoelektroniczny?
Rozstrzyga kierunek i tempo zmian, nie moc. Nadmiar indukcyjny zdejmują kondensatory, pojemnościowy dławiki, doba o wyraźnie rozdzielonych okresach obsługuje układ łączony pod jednym regulatorem, a często zmieniający się znak bilansu układ energoelektroniczny, który reguluje płynnie w obie strony. Przy fotowoltaice pierwszym pytaniem jest zawsze kierunek.
Czy falownik z regulacją współczynnika mocy zastąpi kompensator?
Tylko w zakresie własnej składowej i tylko wtedy, gdy falownik pozostaje przyłączony do sieci. Dodatkowo moc czynna i bierna dzielą tę samą moc pozorną urządzenia zgodnie z zależnością S² = P² + Q², więc regulacja zabiera zapas na produkcję, i to najbardziej w godzinach najlepszego nasłonecznienia. Gdy nadwyżka pochodzi z odbiorników zakładu albo pojawia się bez generacji, nastawa jej nie usunie.
Jak dobrać moc kompensatora do instalacji z fotowoltaiką?
Osobno dla stanu z generacją i bez niej, z profilu zarejestrowanego przez licznik lub analizator, a nie ze średniej za okres rozliczeniowy. Dla każdego stanu bierze się wartość szczytową, a zakres regulacji liczy jako sumę obu potrzeb, nie ich różnicę. Wskaźnik tgφ odczytany z faktury sprzed montażu PV przestaje opisywać tę samą instalację, bo fotowoltaika zmniejsza energię czynną pobraną z sieci.
Czy prosument w domu potrzebuje kompensatora do fotowoltaiki?
W gospodarstwie domowym na taryfie G licznik mierzy wyłącznie moc czynną, więc nie ma pozycji, którą kompensacja mogłaby obniżyć. Zgodnie z rozporządzeniem taryfowym (Dz.U. 2026 poz. 1182, § 52 ust. 2), stan na 8 września 2026 r., rozliczenia energii biernej dotyczą odbiorców z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia, a odbiorców z sieci do 1 kV mogą, lecz nie muszą obejmować.
Gdzie zamontować kompensator w instalacji z fotowoltaiką?
O skuteczności decyduje nie samo miejsce ustawienia szafy, lecz to, co obejmują przekładniki zasilające regulator. Przy własnym źródle muszą one widzieć sumę prądu odbiorów i falownika, a odniesieniem jest punkt przyłączenia, bo stamtąd pochodzi wielkość rozliczana przez operatora. Dlatego przy PV układ odnosi się do poziomu centralnego, bo tylko on obejmuje sumę odbiorów i własnego źródła, a schemat i kierunek wpięcia przekładników traktuje się jak element projektu, nie detal montażowy.