Net-billing rozlicza ilość i wartość energii elektrycznej, którą prosument wprowadził do sieci i z niej pobrał, a każda wielkość w tym rachunku jest wyrażona w kilowatogodzinach. Energia bierna, liczona w kilowarogodzinach, w tym bilansie w ogóle nie występuje. Nie jest ani odliczana, ani wyceniana, ani zapisywana na koncie prosumenta.
Ustawa o odnawialnych źródłach energii, która ten system ustanawia, nie zawiera wyrażenia „energia bierna” ani razu. Jej rozliczenie prowadzi, jak u każdego odbiorcy, § 52 rozporządzenia taryfowego, który obejmuje odbiorców z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia, a odbiorców z sieci do 1 kV „może” obejmować; ustawa o OZE tej materii nie reguluje. Samego prosumenta ten przepis nie wymienia. Skąd w instalacji z falownikiem bierze się moc bierna, opisuje osobny tekst o mocy biernej przy fotowoltaice.
Z tego artykułu dowiesz się, co liczy godzinowe bilansowanie z ustawy i co sprzedawca zapisuje na koncie prosumenta. Dowiesz się też, gdzie zostaje energia bierna, jak sprawdzić w umowie, czy jej rozliczenie obejmuje Twój punkt poboru, czym różni się tu firma w grupie C od domu w grupie G i co rejestruje licznik zdalnego odczytu.
· stan prawny na
Net-billing rozlicza ilość i wartość energii w kilowatogodzinach, nie jej charakter
Sprzedawca rozlicza z prosumentem wartość energii wprowadzonej do sieci wobec wartości energii z niej pobranej. Podstawą obu wartości jest ilość energii zbilansowana w każdej godzinie i wyrażona w kWh (art. 4 ust. 1a pkt 2 i ust. 2b ustawy o OZE, stan na 19 września 2026 r.).
Słowo „net-billing” jest nazwą potoczną. W ustawie system nazywa się rozliczeniem wartości energii wprowadzonej do sieci od 1 lipca 2022 r. Obejmuje prosumentów, których instalacja została przyłączona do sieci i po raz pierwszy wprowadziła do niej energię po 31 marca 2022 r., z wyłączeniem mikroinstalacji, które art. 4d ust. 2 zostawia w rozliczeniu ilościowym (art. 4 ust. 1a pkt 2). To wyłączenie obejmuje między innymi mikroinstalację przyłączoną po 31 marca 2022 r. na podstawie kompletnego i poprawnego zgłoszenia złożonego do 31 marca 2022 r. oraz mikroinstalację przyłączoną do 31 marca 2022 r., która wprowadziła energię po raz pierwszy dopiero po tej dacie. Instalacje, które po raz pierwszy wprowadziły energię między 1 kwietnia a 30 czerwca 2022 r., ustawa rozliczała za ten okres jeszcze ilościowo. Stosunek wynosił 1 do 0,8 dla instalacji do 10 kW i 1 do 0,7 dla większych (art. 4 ust. 1a pkt 1).
W tym samym stosunku rozlicza się nadal instalacje pozostające przy art. 4 ust. 1. Taki prosument może pisemnym oświadczeniem, złożonym sprzedawcy nie później niż 21 dni przed początkiem kwartału, przejść na rozliczenie wartości, a powrót do rozliczenia ilościowego nie jest już możliwy (art. 4 ust. 1b, art. 4d ust. 1). Uprawnienie do rozliczenia wartości trwa 15 lat od pierwszego wprowadzenia energii (art. 4b ust. 3).
Co dokładnie liczy godzinowe bilansowanie sumaryczne z art. 4 ust. 2b?
Ustawa każe dla każdej godziny odjąć energię wprowadzoną od energii pobranej, przy czym obie wielkości są sumami ze wszystkich faz instalacji. Wynik dodatni oznacza, że w tej godzinie prosument więcej pobrał, niż oddał, a ujemny – że więcej oddał, niż pobrał. Ustawa nazywa to bilansowaniem sumarycznym metodą wektorową i opisuje wzorem Eb(t) = Ep(t) − Ew(t), w którym wszystkie trzy symbole są wyrażone w kWh.
Dane do tego rachunku pochodzą z liczników zdalnego odczytu w rozumieniu art. 3 pkt 64 Prawa energetycznego. Dziś udostępnia je sprzedawcy operator systemu dystrybucyjnego, a od 20 października 2026 r. przejmie to operator informacji rynku energii (dwa brzmienia art. 4 ust. 2a w tekście jednolitym). Godziny z wynikiem dodatnim sumują się do energii pobranej, godziny z wynikiem ujemnym do energii wprowadzonej. Sprzedawca rozlicza różnicę wartości jednej i drugiej (art. 4 ust. 3a).
Dlaczego w ustawie o OZE nie ma ani jednego zdania o energii biernej?
Tekst jednolity ustawy (stan na 19 września 2026 r.) nie zawiera wyrażenia „energia bierna” w żadnej odmianie, a także słów „net-billing” i „net-metering”. Rozliczenie z art. 4 operuje wyłącznie ilością energii w kWh, czyli energią czynną. Rozporządzenie taryfowe rozdziela te dwie wielkości wprost w § 52 ust. 5, gdzie energia bierna jest wyrażona w Mvarh lub kvarh, a energia czynna w MWh lub kWh (Dz.U. 2026 poz. 1182, stan na 19 września 2026 r.).
Wzór z art. 4 ust. 2b nie ma więc miejsca, w którym mógłby przyjąć kilowarogodziny. Energia bierna nie jest odejmowana od energii wprowadzonej, nie jest dodawana do pobranej i nie wpływa na wartość depozytu. Tabela pokazuje, które składniki rozliczenia biorą energię z bilansowania, a które działają poza nim.
| Składnik rozliczenia | Kto rozlicza | Podstawa | Jednostka | Czy energia bierna wchodzi |
|---|---|---|---|---|
| wartość energii wprowadzonej do sieci | sprzedawca (konto prosumenta) | art. 4 ust. 1a pkt 2, art. 4b ustawy o OZE | kWh × cena rynkowa | nie |
| wartość energii pobranej z sieci | sprzedawca (konto prosumenta) | art. 4c ust. 3 ustawy o OZE | kWh × cena sprzedaży | nie |
| składnik zmienny stawki sieciowej | operator (przez sprzedawcę przy umowie kompleksowej) | § 15 ust. 6 aktu 1182, art. 4 ust. 4a–4c ustawy o OZE | kWh z godzin o wyniku dodatnim | nie |
| opłata za ponadumowny pobór energii biernej | operator | § 52 ust. 1, 3 pkt 1 i 6 aktu 1182 | kvarh wobec kWh (tgφ) | tak – poza bilansowaniem |
| opłata za ponadumowne wprowadzanie energii biernej | operator | § 52 ust. 3 pkt 2 (opłata wg ust. 8) aktu 1182 | kvarh ponad tgφ = 0 | tak – poza bilansowaniem |
Depozyt prosumencki i cena rynkowa – co sprzedawca zapisuje na koncie prosumenta
Sprzedawca prowadzi dla prosumenta konto, na którym ewidencjonuje ilości i wartości energii oraz depozyt prosumencki, czyli środki należne za energię wprowadzoną do sieci (art. 4c ust. 1 ustawy o OZE). Wartość tej energii wyznacza cena rynkowa z art. 4b, a depozyt służy do rozliczenia zakupu energii (art. 4c ust. 2).
Wartość depozytu za dany miesiąc sprzedawca ustala, powiększa o współczynnik 1,23 i przypisuje do konta w kolejnym miesiącu (art. 4c ust. 4). Za samo prowadzenie tego rozliczenia prosument nie płaci sprzedawcy żadnej opłaty (art. 4 ust. 4 pkt 1). Płaci natomiast opłaty z taryfy operatora zależne od ilości energii pobranej – przy umowie kompleksowej sprzedawcy, a przy umowie sprzedaży operatorowi (art. 4 ust. 4a i 4b). Ich wysokość ustala się z sumy godzin o dodatnim wyniku bilansowania (art. 4 ust. 4c pkt 1).
Kiedy wartość energii wyznacza cena miesięczna, a kiedy cena dla okresu rozliczania niezbilansowania?
O sposobie wyceny decyduje data pierwszego wprowadzenia energii do sieci. Instalacje, które zrobiły to do 30 czerwca 2024 r., mają wartość energii liczoną jako iloczyn miesięcznej sumy energii wprowadzonej i rynkowej miesięcznej ceny energii elektrycznej z art. 4b ust. 6 (art. 4b ust. 1). Instalacje, które po raz pierwszy wprowadziły energię od 1 lipca 2024 r., mają tę wartość liczoną jako sumę iloczynów dla poszczególnych okresów rozliczania niezbilansowania w miesiącu (art. 4b ust. 2). Sam „okres rozliczania niezbilansowania” jest pojęciem z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943, do którego ustawa odsyła w art. 4b ust. 4.
Jeżeli cena rynkowa dla danego okresu jest ujemna, ustawa każe przyjąć zero dla prosumenta energii odnawialnej z art. 2 pkt 27a, który nie jest równocześnie prosumentem zbiorowym ani wirtualnym, z zastrzeżeniami z art. 4b ust. 17 i 18. Prosument rozliczany ceną miesięczną może oświadczeniem przejść na wycenę z art. 4b ust. 2, ale powrót do ceny miesięcznej nie jest już możliwy (art. 4b ust. 2a i 2b). Wszystkie te ceny i iloczyny dotyczą wyłącznie kilowatogodzin z bilansowania. Kilowarogodzin ten rachunek nie wycenia, bo w ogóle ich nie liczy.
Co dzieje się ze środkami, których prosument nie zużyje w 12 miesięcy?
Kwota depozytu może być rozliczana na koncie przez 12 miesięcy od dnia przypisania (art. 4c ust. 5). Środki niewykorzystane w tym czasie stanowią nadpłatę, którą sprzedawca zwraca do końca 13. miesiąca po miesiącu, którego dotyczą (art. 4 ust. 11 pkt 2). Zwrot nie może przekroczyć 20 % wartości energii wprowadzonej w danym miesiącu przy cenie miesięcznej ani 30 % przy cenie z art. 4b ust. 2 (art. 4 ust. 11a). Środki niewykorzystane i niezwrócone po 12 miesiącach podlegają umorzeniu (art. 4c ust. 6).
Energia bierna zostaje w rozliczeniu operatora, czyli w § 52 rozporządzenia taryfowego
Rozliczenie energii biernej prowadzi § 52 rozporządzenia Ministra Energii w sprawie sposobu kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. 2026 poz. 1182). Ustęp 2 tego paragrafu wymienia odbiorców z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia jako objętych rozliczeniami, a odbiorców z sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV jako tych, którzy „mogą być objęci”. O prosumencie nie ma w nim ani słowa.
Opłacie podlega w okresie rozliczeniowym ponadumowny pobór energii biernej, czyli nadwyżka ponad ilość odpowiadającą współczynnikowi tgφ0, oraz ponadumowne wprowadzanie energii biernej, czyli nadwyżka ponad ilość odpowiadającą tgφ = 0 (§ 52 ust. 3). Do ponadumownego poboru akt zalicza też pojemnościowy współczynnik mocy, zarówno przy poborze energii czynnej, jak i przy jego braku (§ 52 ust. 1 pkt 3). Współczynnik tgφ jest ilorazem energii biernej pobranej w kvarh i energii czynnej pobranej w kWh, całodobowo albo w strefach kontroli (§ 52 ust. 5). Dla odbiorcy z sieci niskiego napięcia współczynnik krotności k we wzorze na opłatę wynosi 3,00, a cenę Crk ogłasza Prezes URE. Sam mechanizm opisuje tekst o ponadumownym poborze energii biernej.
Opłaty nie pobiera się, gdy ponadumowny pobór wynikał z polecenia operatora systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego, ze świadczenia usług na rzecz operatora określonych w instrukcji ruchu albo z warunków dotyczących bilansowania, do których przepis odsyła (§ 52 ust. 10 pkt 3, stan na 19 września 2026 r.). Energia bierna, którą falownik pobiera ponad umowę na polecenie operatora, ma więc inny status niż nadwyżka z zaniedbanej nastawy. Czy nastawa wpisana w warunki przyłączenia jest takim poleceniem, przepis nie rozstrzyga. Tryby tej regulacji opisuje tekst o falowniku fotowoltaicznym i mocy biernej.
Kogo § 52 obejmuje z mocy przepisu, a kogo „może” objąć?
Ustęp 2 dzieli odbiorców na dwie grupy według jednego kryterium – poziomu napięcia sieci. Odbiorcy zasilani z sieci średniego, wysokiego i najwyższego napięcia są rozliczeniami objęci. Ci z sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV „mogą być objęci”. Typowy prosument, zarówno dom, jak i mała firma, jest w praktyce przyłączony do sieci niskiego napięcia, więc należy do drugiej grupy. Przepis nie mówi, kto i według jakiej listy o tym objęciu decyduje, i nie odsyła do grupy taryfowej. Zdanie „taryfa C podlega, taryfa G nie” nie ma w nim oparcia.
Który jeden przepis aktu 1182 dotyczy prosumenta i dlaczego nie jest to § 52?
Słowo „prosument” pojawia się w całym rozporządzeniu trzy razy i wszystkie trzy wystąpienia leżą w jednym ustępie – § 15 ust. 6. Przepis każe operatorowi przyjąć jako energię pobraną w miejscu dostarczania, do kalkulacji składnika zmiennego stawki sieciowej, energię sumarycznie zbilansowaną z art. 4 ust. 2b ustawy o OZE, gdy wynik bilansowania jest większy od zera. Operator liczy więc opłatę zmienną za dystrybucję od godzin z dodatnim saldem, nie od całej energii pobranej z sieci.
Przepis ogranicza się do składnika zmiennego stawki sieciowej; o energii biernej ani o tgφ nie mówi, więc ta część rozliczenia nie ma osobnej reguły dla prosumenta. Taryfy Energa-Operator (pkt 4.1.39) i PGE Dystrybucja (rozdział 3.1, wpis o prosumencie energii odnawialnej) powtarzają tę regułę dla prosumenta energii odnawialnej i prosumenta zbiorowego (art. 2 pkt 27a i 27c).
Skąd prosument wie, czy operator rozlicza go z energii biernej
Odpowiedź jest w warunkach przyłączenia albo w umowie o świadczenie usług dystrybucji lub umowie kompleksowej, bo tam § 52 ust. 4 każe określić współczynnik tgφ0. Taryfy dwóch sprawdzonych operatorów tej odpowiedzi nie dają – Energa-Operator i PGE Dystrybucja na 2026 r. powtarzają zakres tego przepisu (sieć średniego i wysokiego napięcia objęta, sieć do 1 kV „może być”) i nie zawierają listy grup objętych rozliczeniem.
Wartość tgφ0 przyjmuje się w wysokości 0,4, chyba że indywidualna ekspertyza uzasadnia wartość niższą, przy czym nie może ona spaść poniżej 0,2. Jeżeli warunki przyłączenia ani umowa nie określają tgφ0, do rozliczeń przyjmuje się 0,4 (§ 52 ust. 4). Liczba 0,4 jest więc wartością domyślną z rozporządzenia, nie progiem ustalanym przez operatora w cenniku.
Czego szukać w warunkach przyłączenia i w umowie?
Sprawdź po kolei trzy dokumenty. Pierwszym są warunki przyłączenia mikroinstalacji albo wcześniejsze warunki przyłączenia obiektu, bo § 52 ust. 4 wymienia je jako pierwsze miejsce określenia tgφ0. Drugim jest umowa – kompleksowa, jeśli energię i dystrybucję rozlicza jeden podmiot, albo umowa o świadczenie usług dystrybucji, jeśli prosument ma osobnego sprzedawcę (art. 4 ust. 4a i 4b ustawy o OZE). Trzecim są dane w systemie teleinformatycznym, który sprzedawca prowadzi od 1 lipca 2022 r. (art. 4 ust. 6 i 6a). Sprzedawca udostępnia w nim dane pomiarowe o ilościach energii wprowadzonej i pobranej oraz szczegółowe informacje o rozliczeniu wartości energii (art. 4 ust. 6).
Sam brak zapisu o tgφ0 w umowie nie zamyka sprawy. Rozporządzenie daje wartość domyślną 0,4, ale o objęciu odbiorcy z sieci do 1 kV rozliczeniem decyduje formuła „mogą być objęci” z § 52 ust. 2, którą wypełniają warunki przyłączenia i umowa danego punktu. Jeżeli dokumenty tego nie określają, najprościej zapytać operatora pisemnie, czy punkt poboru jest objęty rozliczeniem energii biernej i jaki tgφ0 dla niego przyjęto.
Co na 2026 r. zapisały taryfy Energa-Operator i PGE Dystrybucja?
Taryfa Energa-Operator na 2026 r. w pkt 4.3.2 stanowi, że rozliczeniami za pobór energii biernej są objęci odbiorcy z sieci średniego i wysokiego napięcia, a odbiorcy z sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV „mogą być objęci”. Ten punkt taryfy pomija sieć najwyższego napięcia, którą wymienia § 52 ust. 2. W żadnym miejscu, w którym dokument mówi o energii biernej, nie ma listy grup taryfowych objętych tym rozliczeniem ani z niego wyłączonych.
Taryfa PGE Dystrybucja w tekście jednolitym stosowanym od 1 lutego 2026 r. zapisuje w rozdziale 3.4 (rozliczenia z odbiorcami za ponadumowny pobór energii biernej) ten sam zakres tymi samymi słowami, także bez sieci najwyższego napięcia. Takiej listy również w niej nie ma (stan na 19 września 2026 r.). Ta sama taryfa ma za to grupę G12e dla odbiorców wyposażonych w licznik zdalnego odczytu i będących prosumentami energii odnawialnej lub korzystających z umowy z ceną dynamiczną energii elektrycznej, z dwustrefowym rozliczeniem energii zużywanej na potrzeby gospodarstw domowych. U tego operatora prosument domowy zostaje w grupie G, bo do grup G11 i G12 taryfa kwalifikuje po zużyciu energii na potrzeby gospodarstwa domowego, a nie po obecności mikroinstalacji. Taryfy pozostałych operatorów wymagają osobnego sprawdzenia.
Firma z mikroinstalacją w grupie C a dom w grupie G – ten sam net-billing, inna umowa dystrybucyjna
Firma z mikroinstalacją i gospodarstwo domowe z fotowoltaiką są prosumentami na tej samej podstawie prawnej, z tym samym bilansowaniem godzinowym i tym samym kontem prosumenta u sprzedawcy. Różni je umowa dystrybucyjna – grupa taryfowa oraz to, czy warunki przyłączenia lub umowa zawierają zapis o tgφ0 i objęciu rozliczeniem energii biernej.
Co decyduje, że oba podmioty są prosumentami w rozumieniu art. 2 pkt 27a?
Prosumentem energii odnawialnej jest odbiorca końcowy wytwarzający energię wyłącznie z odnawialnych źródeł na własne potrzeby w mikroinstalacji, czyli instalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 kW (art. 2 pkt 19 i 27a ustawy o OZE). Dla odbiorcy, który nie jest gospodarstwem domowym, ustawa dodaje jeden warunek – wytwarzanie energii nie może być przedmiotem jego przeważającej działalności gospodarczej według klasyfikacji statystycznej. Warsztat, sklep albo biuro z panelami na dachu ten warunek spełniają, bo ich przeważającą działalnością jest co innego niż produkcja energii. Ustawa zna jeszcze prosumenta wirtualnego (pkt 27b) i zbiorowego (pkt 27c); ten tekst dotyczy prosumenta z pkt 27a.
Co w rozliczeniu dystrybucji różni C11 od G11, a co zostaje wspólne?
O kwalifikacji do grupy taryfowej decyduje taryfa operatora. W taryfie Energa-Operator (pkt 3.1.2) i w taryfie PGE Dystrybucja grupy G11 i G12 obejmują odbiorców „niezależnie od napięcia zasilania i wielkości mocy umownej”, zużywających energię na potrzeby gospodarstw domowych i lokali wymienionych w tabeli taryfy. Grupy C11 i C12 obejmują odbiorców zasilanych z sieci niskiego napięcia o mocy umownej nie większej niż 40 kW. Granicą między G a C jest więc cel zużycia energii, a nie obecność fotowoltaiki. Jak nastawa falownika i kompensacja dodatkowa wyglądają w obu grupach, opisuje tekst o kompensacji mocy biernej przy fotowoltaice.
| Element | Firma z mikroinstalacją w grupie C | Gospodarstwo domowe w grupie G |
|---|---|---|
| status prosumenta | art. 2 pkt 27a, z warunkiem o przeważającej działalności | art. 2 pkt 27a, bez dodatkowego warunku |
| bilansowanie godzinowe | art. 4 ust. 2b, w kWh | art. 4 ust. 2b, w kWh |
| konto prosumenta i depozyt | art. 4c, ten sam współczynnik 1,23 i 12 miesięcy | art. 4c, ten sam współczynnik 1,23 i 12 miesięcy |
| składnik zmienny stawki sieciowej | od energii zbilansowanej z wynikiem dodatnim (§ 15 ust. 6) | od energii zbilansowanej z wynikiem dodatnim (§ 15 ust. 6) |
| kryterium grupy w taryfie | sieć nN, moc umowna do 40 kW (Energa pkt 3.1.2, PGE) | potrzeby gospodarstwa domowego, niezależnie od napięcia i mocy (Energa pkt 3.1.2, PGE) |
| rozliczenie energii biernej | „może być objęty” (§ 52 ust. 2); rozstrzygają warunki przyłączenia i umowa (§ 52 ust. 4) | „może być objęty” (§ 52 ust. 2); rozstrzygają warunki przyłączenia i umowa (§ 52 ust. 4) |
Wiersz ostatni wygląda w obu kolumnach tak samo, bo przepis nie rozróżnia tych dwóch odbiorców. Różnica bierze się z tego, co operator wpisał do warunków przyłączenia konkretnego obiektu, a to sprawdzisz tylko w dokumentach własnego punktu poboru.
Licznik zdalnego odczytu prosumenta rejestruje energię bierną, choć net-billing jej nie czyta
Licznik zdalnego odczytu w bezpośrednim układzie pomiarowym na niskim napięciu, czyli kategorii C1, wyznacza moc czynną i bierną dla kierunku pobór i oddanie oraz energię bierną w czterech kwadrantach (zał. 1 do rozporządzenia o systemie pomiarowym, Dz.U. 2022 poz. 788, stan na 19 września 2026 r.). Net-billing bierze z niego tylko kWh.
Zdanie, że licznik domowy mierzy tylko energię czynną, nie opisuje licznika zdalnego odczytu. Opisuje co najwyżej starszy licznik konwencjonalny, którego te wymagania nie obejmują. Prawo energetyczne w art. 11t każe operatorom zainstalować liczniki zdalnego odczytu do 31 grudnia 2028 r. w co najmniej 80 % punktów poboru odbiorców końcowych z sieci do 1 kV w bezpośrednim układzie pomiarowym, w tym w 80 % punktów gospodarstw domowych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 43, stan na 19 września 2026 r.). Dane do rozliczenia wartości energii (art. 4 ust. 2a ustawy o OZE) pochodzą z liczników zdalnego odczytu, więc ten system zakłada u prosumenta taki licznik w punkcie poboru.
Co licznik kategorii C1 wyznacza i rejestruje według rozporządzenia o systemie pomiarowym?
Kategoria C1 to układy pomiarowo-rozliczeniowe podmiotów z IV i V grupy przyłączeniowej o mocy pobieranej lub wprowadzanej do sieci nie większej niż 40 kW (§ 7 ust. 1 pkt 3 lit. b). Liczba 40 kW oznacza tu co innego niż moc przyłączeniowa dzieląca grupy IV i V oraz moc umowna dzieląca C11 od C21 w taryfach. Dla tej kategorii załącznik nr 1 wymaga, żeby licznik wyznaczał i wykazywał moc czynną i bierną, sumaryczną oraz dla każdej fazy, dla kierunku pobór i oddanie, nie rzadziej niż co 1 sekundę (pkt 2.2.2). Ma też wyznaczać energię bierną w czterech kwadrantach RI, RII, RIII i RIV, również nie rzadziej niż co 1 sekundę (pkt 2.2.6).
Licznik ma też te wielkości rejestrować. Stany liczydła energii czynnej i biernej zapisuje jako profil obciążenia co 15 minut (pkt 2.3.3), a rejestry całodobowe i strefowe zatrzaskuje w cyklu dobowym o godzinie 0.00.00 (pkt 2.3.4). Odbiorca końcowy ma przez interfejs komunikacyjny licznika dostęp do danych niezatwierdzonych o zużyciu w czasie zbliżonym do rzeczywistego (§ 3 ust. 1 pkt 3). Rejestry i kody na wyświetlaczu opisuje tekst o tym, jak działa licznik energii elektrycznej.
Czym różni się „zarejestrowane w liczniku” od „rozliczone na fakturze”?
Rejestracja jest wymaganiem wobec licznika, a rozliczenie wynika z przepisu i umowy. Licznik kategorii C1 zapisuje kilowarogodziny także tam, gdzie operator nikogo z energii biernej nie rozlicza. Żeby z tych rejestrów powstała opłata, punkt poboru musi być objęty rozliczeniem według § 52 ust. 2; wartość tgφ0 bierze się wtedy z warunków przyłączenia albo umowy, a gdy jej tam nie ma, z przepisu, który przyjmuje 0,4 (§ 52 ust. 4). Dopiero wtedy operator liczy nadwyżkę ponad tgφ0 i nadwyżkę ponad tgφ = 0 z § 52 ust. 3.
Jeśli taka opłata się pojawia, jest opłatą z taryfy operatora za usługę dystrybucji, a nie elementem rozliczenia wartości energii, które sprzedawca prowadzi na koncie prosumenta. Depozyt prosumencki może pokryć zobowiązanie z tytułu zakupu energii od sprzedawcy prowadzącego konto (art. 4c ust. 2) – ustawa nie mówi o pokrywaniu z niego opłat za energię bierną. Gdzie na fakturze szukać kilowarogodzin i jak odróżnić składową indukcyjną od pojemnościowej, wyjaśnia tekst o energii biernej na fakturze.
Najczęstsze pytania o moc bierną prosumenta w net-billingu
Czy net-billing rozlicza energię bierną?
Nie. Rozliczenie wartości energii z art. 4 ustawy o OZE opiera się na bilansowaniu godzinowym ilości energii wprowadzonej i pobranej, wyrażonych w kWh, a ustawa nie zawiera wyrażenia „energia bierna” ani razu (t.j. Dz.U. 2026 poz. 68, stan na 19 września 2026 r.). Energię bierną rozlicza osobno operator na podstawie § 52 rozporządzenia taryfowego (Dz.U. 2026 poz. 1182).
Czy prosument w gospodarstwie domowym może dostać opłatę za energię bierną z falownika?
Przepis tego nie wyklucza i nie nakazuje. Odbiorcy z sieci do 1 kV „mogą być objęci” rozliczeniem (§ 52 ust. 2 aktu 1182), a współczynnik tgφ0 określają warunki przyłączenia albo umowa (§ 52 ust. 4). Taryfy Energa-Operator i PGE Dystrybucja na 2026 r. nie zawierają listy grup taryfowych objętych rozliczeniem ani z niego wyłączonych, więc odpowiedź dla konkretnego domu jest w jego dokumentach przyłączeniowych.
Gdzie sprawdzić, czy moja umowa zawiera współczynnik tgφ0?
W warunkach przyłączenia oraz w umowie kompleksowej albo umowie o świadczenie usług dystrybucji, bo § 52 ust. 4 rozporządzenia taryfowego wymienia wyłącznie te dokumenty jako miejsce określenia tgφ0. Jeżeli wartości tam nie ma, do rozliczeń przyjmuje się 0,4. Dane godzinowe i szczegóły rozliczenia wartości energii sprzedawca udostępnia w systemie teleinformatycznym (art. 4 ust. 6 i 6a ustawy o OZE).
Czy licznik dwukierunkowy prosumenta mierzy energię bierną?
Licznik zdalnego odczytu w bezpośrednim układzie pomiarowym na niskim napięciu (kategoria C1) musi wyznaczać moc czynną i bierną dla kierunku pobór i oddanie oraz energię bierną w czterech kwadrantach (Dz.U. 2022 poz. 788, zał. 1 pkt 2.2.2 i 2.2.6), a system pomiarowy pozyskuje te dane (§ 3 ust. 1 pkt 1 lit. b). Net-billing korzysta z tego licznika tylko w zakresie ilości energii w kWh (art. 4 ust. 2a ustawy o OZE).
Czy firma z fotowoltaiką w grupie C11 jest prosumentem w net-billingu?
Jest prosumentem energii odnawialnej, jeżeli wytwarza energię na własne potrzeby w mikroinstalacji do 50 kW, a wytwarzanie energii nie jest jej przeważającą działalnością gospodarczą (art. 2 pkt 19 i 27a ustawy o OZE). Rozliczenie wartości energii obejmuje ją, gdy jej instalacja po raz pierwszy wprowadziła energię do sieci po 31 marca 2022 r. i nie należy do mikroinstalacji, które art. 4d ust. 2 zostawia w rozliczeniu ilościowym (art. 4 ust. 1a pkt 2). Wtedy sprzedawca rozlicza wartość energii według tych samych wzorów co dla gospodarstwa domowego (art. 4 ust. 2b). Starsza instalacja może przejść na to rozliczenie oświadczeniem, bez powrotu (art. 4 ust. 1b, art. 4d ust. 1).
Czy energia bierna pobrana ponad umowę na polecenie operatora podlega opłacie?
§ 52 ust. 10 pkt 3 aktu 1182 wyłącza opłatę za ponadumowny pobór, gdy wynikał on z polecenia operatora systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego, ze świadczenia usług na rzecz operatora określonych w instrukcji ruchu albo z warunków dotyczących bilansowania, do których przepis odsyła (art. 18 rozporządzenia 2017/2195), stan na 19 września 2026 r. Czy nastawa falownika z warunków przyłączenia jest takim poleceniem, przepis nie rozstrzyga – odpowiedź jest w dokumentach punktu poboru.